Εκατό χρόνια από τη γέννηση του  Μίκη Θεοδωράκη

Του Ηρακλή Γαλανακη, δημοσιογράφου 

Στις 29 Ιουλίου 2024, η Ελληνίδα Υπουργός Πολιτισμού Λίντα Μεντόνη ανακοίνωσε ότι το 2025, 100 χρόνια μετά τη γέννησή του, θα είναι η Χρονιά του Μίκη Θεοδωράκη. Με αυτόν τον τρόπο ανταποκρίθηκε στο αίτημα του Συλλόγου «Φίλοι του Μίκη Θεοδωράκη στην Κρήτη».

Ο Μίκης Θεοδωράκης θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες συνθέτες, ο πιο γνωστός εκτός Ελλάδας του 20ού αιώνα και μία από τις πιο σημαντικές και επιδραστικές προσωπικότητες της Ελλάδας. Τα ελληνικά και ξένα βραβεία που του έχουν απονεμηθεί το επιβεβαιώνουν, καθώς και οι εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν σε όλη τη χώρα και σε όλο τον κόσμο κατά τη διάρκεια αυτής της εορτής, Μπόρεσε να μελοποιήσει ποιήματα μεγάλων ποιητών όπως του Νόμπελίστα Ποιητή, του Χιλιανού Πάμπλο Νερούδα (το «Canto General»),των δύο Ελλήνων ποιητών που βραβεύθηκαν με Νόμπελ, ΓιώργοςΣεφέρη «Επιφάνεια») και  Οδυσσέα Ελύτη  («Αξίον έστι»), ο Γιάννης Ρίτσος, βραβευμένος με το βραβείο Λένιν για την ποίηση («Επιτάφιος»).

Έχει μελοποιήσει ποιήματα άλλων μεγάλων ποιητών, όπως του Ισπανού Γκαρθία Λόρκα, του Τούρκου Ναζίμ Χικμέτ, του Ιρλανδού Μπρένταν Μπιάρ και πολλών άλλων. Ήταν επίσης αγαπητός σε όλο τον κόσμο για τη συμβολή του στη μουσική, αλλά και για τους αγώνες του υπέρ της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης και της ειρήνης.

Ήταν μια επιτυχημένη εκατονταετία, που γιορτάστηκε τόσο στην Ελλάδα όσο και εκτός Ελλάδας.

Στην Κρήτη

Στην Κρήτη, το νησί καταγωγής του, έδρα του συλλόγου των Φίλων του Μίκης Θεοδωράκη από το 2005, και όπου είχε ζητήσει να ταφεί δίπλα στον αδελφό του και τους γονείς του, πραγματοποιήθηκαν συναυλίες αφιερωμένες στον Μίκης Θεοδωράκη σε όλες τις πόλεις του νησιού. Δρόμοι και πλατείες φέρουν το όνομά του. Έχουν γραφτεί βιβλία για τον ίδιο και το έργο του. Στην Κρήτη βρίσκεται επίσης το μουσείο αφιερωμένο στον Μίκη και στον αδελφό του, τον ποιητή Γιάννη. Η Συνομοσπονδία των Κρητών της Διασποράς διοργάνωσε στο λιμάνι των Χανίων έναν χορό αρκετών χιλιομέτρων. Το Πολιτιστικό Κέντρο Ηρακλείου ξεκίνησε τη νέα καλλιτεχνική του σεζόν 2025-2026 με μια πολύ επιτυχημένη συναυλία με τη συμμετοχή της μεγάλης εθνικής ορχήστρας της Αθήνας και της Μαρίας Φαραντούρη υπό τη διεύθυνση του διευθυντή του Κέντρου Μύρωνα Μιχαηλίδη. Ήταν μια απόλαυση να ακούω τη Μαρία Φαραντούρη να συνοδεύεται από μια κλασική ορχήστρα! Μια άλλη πολύ σημαντική εκδήλωση στο Ηράκλειο ήταν η έκθεση που διοργάνωσε η καλλιτέχνιδα Φωτεινή Κοκολάκη, μεγάλη θαυμάστρια του συνθέτη, με τίτλο «Μίκης Θεοδωράκης 100 χρόνια: Ο οικουμενικός Κρητικός». 80 ποιητές, ζωγράφοι, χαράκτες, καλλιτέχνες… παρουσίασαν έργα εμπνευσμένα από τη ζωή και το έργο του συνθέτη. Από τις 24 Ιουλίου έως τις 20 Αυγούστου, η έκθεση που παρουσιάστηκε στην Δημοτική Πινακοθήκη Ηρακλείου προσέλκυσε 25.000 επισκέπτες, σύμφωνα με τους διοργανωτές. Η κυρία Κοκολάκη θα διοργανώσει μια άλλη εκδήλωση στην Αθήνα με θέμα τα χρόνια που ο Μίκης Θεοδωράκης ήταν πρόεδρος των Λαμπρακίδων, των Νέων Λαμπράκη, μιας ομάδας που πήρε το όνομά της από τον αριστερό βουλευτή και ειρηνιστή Γρηγόρη Λαμπράκη, ο οποίος δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη από την ακροδεξιά υπό την προστασία της αστυνομίας της εποχής. Μια δολοφονία που αναφέρεται στην ταινία Z. 

Επίσης στην Κρήτη, εκθέσεις κινητοποίησαν ποιητές, σχεδιαστές και ζωγράφους που αφιέρωσαν ένα ποίημα ή ένα σχέδιο εμπνευσμένο από τη ζωή και το έργο του συνθέτη. Με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας Μουσικής, το κονσερβατόριο των Χανίων αφιέρωσε τη βραδιά στον Μίκης Θεοδωράκη, τον Μάνο Χατζηδάκη και τον Γιώργο Ζαμβέτα (στιχουργό, τραγουδιστή, μουσικό).

Όλες αυτές οι εκδηλώσεις ενθαρρύνθηκαν κυρίως από την Περιφέρεια Κρήτης.

Το συμπόσιο  και ο Γ. Αγοράστακης

Το συμπόσιο «Μίκης Θεοδωράκης. Παρόν και Μέλλον», που επρόκειτο να διοργανωθεί στις 5, 6 και 7 Σεπτεμβρίου στα Χανιά, αναβλήθηκε για τον Δεκέμβριο λόγω του θανάτου του Γιώργου Αγοράστακη, προέδρου των «Φίλων του Μίκη Θεοδωράκη». Μια μεγάλη απώλεια, παρόλο που ο Μαθέος Φραντσεσκάκης, εμπνευστής και πρόεδρος του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, τον διαδέχθηκε.

Στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η εκατονταετία ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου 2025 με την εμβληματική Μαρία Φαραντούρη στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, πριν γιορταστεί παντού και σε διάφορους τομείς. Ξεκινώντας από τον αθλητισμό με τον τελικό των ερασιτεχνικών ομάδων και τον ημιμαραθώνιο που διοργάνωσε ο Δήμος Αθηνών και η Ερασιτεχνική Οργάνωση Αθλητισμού (ΣΕΓΑΣ). Το Κομμουνιστικό Κόμμα διοργάνωσε μια συναυλία στο «Καλλιμάρμαρο», το Ολυμπιακό Στάδιο 50.000 θέσεων: αρκετοί τραγουδιστές ερμήνευσαν τραγούδια του Γιάννη Ρίτσου σε μουσική του Μίκης Θεοδωράκη.

Στην εκατονταετηρίδα συμμετείχαν όλα τα πολιτιστικά κέντρα της χώρας, σε όλες τις πλατείες, σε όλα τα μεγάλα θέατρα, νέα ή παλιά, όπως το Ηρώδειο δίπλα στην Ακρόπολη και άλλα σε όλη την Ελλάδα. Στην μεγάλη αυτή γιορτή συμμετείχαν επίσης όλα τα μουσικά σχολεία με φεστιβάλ, ετήσιες εκδηλώσεις, με άτομα με ειδικές ανάγκες, μικρά παιδιά, νέους… Στην Κασσάνδρα της Χαλκιδικής οργανώθηκε ένα ταξίδι μνήμης, ποίηση και πολιτιστική ταυτότητα. Στην Αθήνα, το μουσικό τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών EKPA πρότεινε ένα διήμερο συνέδριο με τίτλο «Μίκης Θεοδωκάκης-Μάνος Χατζηδάκης, μουσικοί διάλογοι».

Ακόμη και οι αίθουσες των ενοριών άνοιξαν τις πόρτες τους για να παρουσιάσουν τα έργα του ή να διοργανώσουν συναυλίες. Στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών – όπου βρίσκεται η Βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουντούρη με τα αρχεία του Μίκη Θεοδωράκη και εκείνα των Λουξεμβουργιανών Γκι και Αριέλ Βάγκνερ – διοργανώθηκαν πολλές συναυλίες, ρεσιτάλ και συζητήσεις για τη ζωή και το έργο του συνθέτη.

Μαζί του και ταυτόχρονα με αυτόν, σε ορισμένες περιπτώσεις, γιορτάστηκαν ποιητές όπως ο Γιάννης Ρίτσος, ο Τάσος Λιβαδίτης, ο Μανώλης Αναγνώστακης ή άλλοι μεγάλοι συνθέτες

όπως ο Μάνος Χατζιδάκης. Τα ραδιοφωνικά σταθμοί – κυρίως οι δημόσιοι – του αφιέρωσαν εκπομπές για ολόκληρους μήνες. Επίσης, προβλήθηκαν ταινίες με μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. Χωρίς να υπολογίζουμε τα εθνικά και διεθνή φεστιβάλ που του αφιερώθηκαν. Μια επιτυχία που δεν εξέπληξε καν την Ρένα Παρμενίδου, τη συνεργάτιδά του που παραμένει πάντα στην υπηρεσία του και του έργου του.

Ταχυδρομεία και Τράπεζα της Ελλάδας

Τα ελληνικά ταχυδρομεία εξέδωσαν μια σειρά γραμματοσήμων με τίτλο «100 χρόνια από τη γέννηση του Μίκη Θεοδωράκη». Και η Τράπεζα της Ελλάδας εξέδωσε συλλεκτικά νομίσματα με την εικόνα του συνθέτη. Με λίγα λόγια, όλη η Ελλάδα του απέδωσε φόρο τιμής.

Ο Μίκης Θεοδωράκης σε όλο τον κόσμο.

Είναι δύσκολο να αναφερθούν όλες οι πόλεις και όλες οι χώρες που γιόρτασαν τα 100 χρόνια του Μίκη Θεοδωράκη. Για να τις παρουσιάσουμε θα χρειαζόταν ένα ολόκληρο Kulturissimo. Για αυτό το λόγο θα αναφέρουμε μόνο ένα μικρό μέρος. Θα αρκεστούμε λοιπόν σε μερικές για να σημειώσουμε την γεωγραφική και παγκόσμια έκταση αυτών των εκδηλώσεων. Σε πολλές πόλεις, όπως στο Λουξεμβούργο και σε άλλες πόλεις, σε όλες τις 5 ηπείρους, κυρίως στη Γερμανία, διοργανώθηκαν ρεσιτάλ και συναυλίες με έργα του Μίκη Θεοδωράκη. Στη Μελβούρνη της Αυστραλίας, οι Έλληνες της Διασποράς παρουσίασαν συναυλίες με έργα των δύο συνθετών, Μάνος Χατζηδάκης και Μίκης Θεοδωράκη. Και καθ’ όλη τη διάρκεια του σχολικού έτους, τα ελληνικά σχολεία της Αυστραλίας ασχολήθηκαν με το έργο των δύο αυτών συνθετών.

Ας αναφέρουμε λοιπόν μερικές άλλες χώρες και πόλεις

Στη Γερμανία: στο Chemnitz της Σαξονίας, πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2025, πραγματοποιήθηκε μια μεγάλη εκδήλωση στις αρχές του έτους με τίτλο «Ο Έλληνας συνθέτης, τα τραγούδια του και οι ουτοπίες του », στη Στουτγάρδη το «Canto General», στο Βερολίνο το «Λυρικά τραγούδια», στο Schauspielhaus του Μπόχουμ στη Βόρεια Ρηνανία η «Καντάτα του Μάουτχαουζεν», στο Αμβούργο η προβολή του ντοκιμαντέρ «Μίκης Θεοδωράκης» του Κουτούλα.

Στο Λουξεμβούργο, «Μίκης Theodorakis, ο συνθέτης».

Στη Γαλλία (Στρασβούργο): «Η Ελλάδα της μουσικής, μνήμη, φως και δημιουργία».

Στην Αγγλία, η Φιλαρμονική Ορχήστρα της Οξφόρδης έπαιξε τη «Σουίτα του Ζορμπά».

Στην Αυστρία, στο Theater am Sittelberg: «Ένας αιώνας μουσικής».

Στη Ρουμανία, «Axion Esti».

Στην Ιταλία, στο Theatro Romana di Veronna, το «Balletto Zorbas».

Στη Βέλγιο, το «Canto General».

Στη Βοσνία (Σαράγεβο) χορεύτηκε το «Ballet Zorbas».

Στην Ελβετία, «Tragoudi project» σε διάφορες πόλεις (από τις 23 Μαΐου έως τις 24 Ιανουαρίου 2026) και παρουσίαση στη Ζυρίχη 10 ακυκλοφόρητων τραγουδιών του Μίκης Θεοδωράκη.

Στη Ρωσία, δόθηκε μια μεγάλη συναυλία με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Αγίας Πετρούπολης και το «Ζορμπάς ο Έλληνας» στη Μόσχα από την εθνική ορχήστρα.

Στη Βουλγαρία, το «Ζορμπάς ο Έλληνας».

Στην Ολλανδία (Χάγη), το «Canto General».

Στην Κύπρο: στη Λευκωσία παρουσιάστηκε το «Axion Esti» και στο θέατρο Πάφος της Λεμεσού, το «Omorfi poli».

Στην Ισπανία (Βαρκελώνη) παίχτηκαν μουσικά κομμάτια των Μότσαρτ, Θεοδωράκη και

Μπετόβεν. Πολωνία. Βαρσοβία Rossigni Theodorakis

Στην Κίνα (Πεκίνο, Σανγκάη και Jingyi) προσκλήθηκε μια ομάδα Ελλήνων μουσικών και

τραγουδιστριών για να ερμηνεύσουν Μίκη Θεοδωράκη.

Στον Καναδά (Μόντρεαλ), η συμφωνική ορχήστρα του Μόντρεαλ έπαιξε στο Ολυμπιακό Πάρκο το συμφωνικό έργο με τίτλο «Μίκης Συμφωνικός» Ο Rafael Payare, μουσικός διευθυντής της Συμφωνικής Ορχήστρας του Μόντρεαλ, παρουσίασε στο Palais de la Musique του Μόντρεαλ την «Παστοραλική Συμφωνία» του Beethoven και τη «Συμφωνία» του Μίκη Θεοδωράκη.

Στη Βραζιλία, η Φιλαρμονική Ορχήστρα του Amazon Concert έπαιξε Wagner, Θεοδωράκη και Τσαϊκόφσκι, ενώ η Φιλαρμονική Ορχήστρα του Ινστιτούτου Boa Vista παρουσίασε το «Μίκης Θεοδωράκης και Αντονίν Ντβόρζακ».

Στο Μεξικό, το «Συμφωνιέτα για φλάουτο, πιάνο και ορχήστρα εγχόρδων με έργα του Μίκη Θεοδωράκη» στο Palacio de Bellas Artes της Πόλης του Μεξικού. Στην Αυστρία (Βιέννη), «Τζουζέπε Βέρντι και Μίκης Θεοδωκάκης. Δύο θρύλοι σε ένα μόνο κονσέρτο».

Δεν είναι περίεργο ότι ένας συνθέτης που έχει ασχοληθεί με όλα τα είδη της μουσικής

έχει δει τη μουσική του να παίζεται σε όλο τον κόσμο, από την Κρήτη των προγόνων του

μέχρι την Αυστραλία, περνώντας από την Ευρώπη, τη Νότια Αμερική και τη Ρωσία! Θα

γιορτάζεται μέχρι το τέλος του αιώνα. Κάτι που δεν έχει ξαναγίνει για κανέναν άλλο συνθέτη.

Δεν είναι περίεργο για μια προσωπικότητα με τέτοια θέληση και πάθος !